วัฒนธรรมองค์กรที่ให้ความสำคัญกับลำดับชั้นแบบเจ้าขุนมูลนาย
ลำดับชั้นในองค์กร ควรมีไว้เพื่อความชัดเจนในการทำงาน แต่ในบางวัฒนธรรมกลับนำมาใช้เป็นเครื่องมือแบ่งแยก สร้างความรู้สึก “สูง–ต่ำ” มากกว่าความร่วมมือ เช่น การให้คุณค่ากับตำแหน่งมากกว่าความสามารถ หรือการคาดหวังให้พนักงาน “นอบน้อมโดยไม่มีเหตุผล” แทนที่จะพูดคุยอย่างมืออาชีพ
เมื่อความต่างของตำแหน่งกลายเป็น “กำแพง” แทนที่จะเป็น “สะพาน”
วัฒนธรรมแบบเจ้าขุนมูลนายในองค์กรอาจแสดงออกในหลายลักษณะ:
- ระดับบริหารสื่อสารกับพนักงานผ่านตัวกลางตลอด ไม่เคยพูดโดยตรง
- พนักงานระดับล่างถูกคาดหวังให้ทำตามโดยไม่ตั้งคำถาม
- ไอเดียหรือข้อเสนอจากคนที่ไม่มีตำแหน่งสูงมักไม่ได้รับการพิจารณา
- การแสดงความเห็นหรือการทักท้วงถูกตีความว่า “ไม่รู้จักที่ต่ำที่สูง”
ส่งผลให้พนักงานรู้สึกว่า บทบาทของตนเองไม่มีเสียง ไม่มีสิทธิ์ และไม่มีค่าเท่าที่ควร
องค์กรที่ยึดตำแหน่งมากกว่าความสามารถ กำลังปิดกั้นศักยภาพของตัวเอง
ผลกระทบที่ตามมา ได้แก่:
- พนักงานรู้สึกไม่กล้าแสดงศักยภาพ เพราะกลัวว่า “จะเกินหน้าเกินตา”
- เกิดบรรยากาศของความเงียบเชิงบังคับ ไม่มีการแสดงความเห็นอย่างแท้จริง
- คนเก่งเริ่มหมดใจ เพราะรู้สึกว่าความสามารถไม่ได้รับการยอมรับหากไม่มีตำแหน่ง
- องค์กรสูญเสียไอเดียใหม่ ๆ และแรงขับเคลื่อนจากคนทำงานจริง
และที่สำคัญที่สุดคือ ระบบนี้หล่อเลี้ยงความกลัวมากกว่าความไว้วางใจ
แนวทางรับมือ: เป็นมืออาชีพอย่างไม่ลดคุณค่าตัวเอง
แม้จะอยู่ในระบบที่เคร่งลำดับชั้น คุณก็ยังสามารถยืนอยู่ในจุดที่เคารพตัวเองและผู้อื่นได้:
- สื่อสารอย่างสุภาพแต่มั่นใจ เช่น “ขออนุญาตเสนอแนวทางเพิ่มเติมจากประสบการณ์ที่หน้างานค่ะ”
- เน้นข้อมูลและผลลัพธ์มากกว่าการโต้แย้งความเห็นโดยตรง
- ขอคำแนะนำหรือ feedback ด้วยท่าทีที่แสดงความร่วมมือ เช่น “อยากพัฒนาให้ตรงกับความคาดหวังของหัวหน้าค่ะ”
- รักษาความเคารพทั้งต่อตำแหน่งของผู้อื่นและคุณค่าของตนเอง
- รวมกลุ่มเสนอแนวทางร่วมกันในรูปแบบทีม เพื่อลดความตึงเครียดด้านลำดับชั้น
ตำแหน่งควรเป็นเครื่องมือในการสนับสนุน ไม่ใช่เครื่องมือในการปิดปาก
คุณไม่ได้ด้อยค่าเพียงเพราะไม่มีตำแหน่งใหญ่ และแม้จะอยู่ในระบบที่ให้ความสำคัญกับลำดับชั้น คุณก็สามารถแสดงความเป็นมืออาชีพและพัฒนาตัวเองต่อไปได้โดยไม่ต้องยอมจำนนต่อความไม่เท่าเทียม
หากคุณกำลัง รู้สึกว่าตำแหน่งของคุณทำให้ไม่มีใครรับฟัง โปรดรู้ว่าสิ่งที่คุณเห็น รู้ และทำมีคุณค่าเสมอ แม้ระบบจะยังไม่เปิดรับอย่างที่ควรเป็น